Jak sprawdzić, czy sprężarka (kompresor) klimatyzacji działa?

„Sprężarka do wymiany” to najdroższe zdanie, jakie można usłyszeć przy klimatyzacji, i, jak pisaliśmy w artykule o tanich dobiciach, bywa wypowiadane zdecydowanie zbyt pochopnie. Zanim więc ktokolwiek sięgnie po Twój portfel, warto samemu wykonać kilka prostych testów. Nie potrzebujesz narzędzi ani wiedzy warsztatowej: wystarczą uszy, oczy i pięć minut. Oto jak sprawdzić, czy sprężarka w ogóle pracuje, i co wyniki mówią o możliwej przyczynie.

Test 1: posłuchaj kliknięcia

Klasyczny test dla aut ze sprzęgłem elektromagnetycznym, czyli większości samochodów sprzed mniej więcej dekady. Uruchom silnik, otwórz maskę (albo poproś kogoś o pomoc) i włącz przycisk A/C przy średniej dmuchawie.

W momencie włączenia powinieneś usłyszeć wyraźne, metaliczne KLIK spod maski: to cewka sprzęgła dociąga tarczę do wirującego koła pasowego i sprężarka zaczyna tłoczyć. Wyłącz A/C: drugie kliknięcie, sprzęgło puszcza. Jeśli klika, znaczy że elektryka wydaje polecenia, a sprzęgło je wykonuje. Jeśli cisza, sprężarka nie dostaje sygnału albo nie może go wykonać, i tu najczęstszym winowajcą wcale nie jest ona sama, o czym za chwilę.

Test 2: obserwuj obroty silnika

Sprężarka pod obciążeniem potrafi zabrać kilka koni mechanicznych, a sterownik silnika o tym wie: w chwili załączenia podbija lekko obroty biegu jałowego, żeby silnik nie przygasł. Patrz na obrotomierz przy włączaniu A/C: charakterystyczne drgnięcie wskazówki, chwilowy skok obrotów albo krótkie „przysiadnięcie” i wyrównanie to znak, że silnik realnie czuje pracę sprężarki.

Ten test działa też w nowszych autach bez słyszalnego sprzęgła. Brak jakiejkolwiek reakcji obrotów przy włączaniu i wyłączaniu klimatyzacji sugeruje, że kompresor nie podejmuje pracy.

Test 3: spójrz na koło pasowe

Przy zgaszonym silniku zlokalizuj sprężarkę (zwykle nisko, przy pasku osprzętu). Teraz poproś kogoś o uruchomienie silnika i włączenie A/C, sam patrz z bezpiecznej odległości, z dala od wirujących elementów.

W autach ze sprzęgłem zobaczysz różnicę: przy wyłączonej klimatyzacji kręci się samo koło pasowe, a środkowa tarcza sprzęgła stoi; po włączeniu A/C tarcza rusza razem z kołem. Jeśli po włączeniu środek dalej stoi, sprzęgło nie łączy (cewka, luz, zasilanie). Jeżeli tarcza kręci się, ale klimatyzacja nie chłodzi, problem leży głębiej: w dozowaniu czynnika albo w samym kompresorze. Uwaga na nowsze konstrukcje bezsprzęgłowe: tam wszystko kręci się zawsze, a o pracy decyduje niewidoczny z zewnątrz zawór sterujący, więc ten test nic nie powie. Ciekawostka: jeśli w takim aucie koło pasowe kręci się, a klimatyzacja nagle umarła z hukiem, sprawdź hasło o sprzęgle zrywalnym.

Test 4: dotknij przewodów (ostrożnie)

Najbardziej miarodajny test domowy, działa w każdym typie sprężarki. Po kilku minutach pracy klimatyzacji na pełnym chłodzeniu dotknij ostrożnie dwóch aluminiowych przewodów przy sprężarce lub na drodze do skraplacza:

• gruby przewód (strona niskiego ciśnienia) powinien być wyraźnie zimny, czasem wręcz spocony lub oszroniony,
• cienki przewód (strona wysokiego ciśnienia) powinien być gorący, uwaga, potrafi mieć kilkadziesiąt stopni.

Ta różnica temperatur to dowód, że sprężarka realnie tłoczy i buduje różnicę ciśnień. Oba przewody letnie i identyczne w dotyku? Kompresor nie pracuje albo pracuje na pusto, na przykład przy braku czynnika lub martwym zaworze sterującym.

Test 5: nasłuchuj złych dźwięków

Sprężarka mówi, zanim umrze. Metaliczny warkot, terkot, wycie narastające z obrotami to zwykle łożysko koła pasowego albo zużyte wnętrze. Głośny klekot przy załączeniu bywa zapowiedzią zatarcia. Zwykły syk po wyłączeniu silnika to często tylko wyrównywanie ciśnień i osobny temat. Jeżeli słyszysz dźwięki mechaniczne, nie zwlekaj: zatarta sprężarka rozsiewa opiłki po całym układzie, a wtedy naprawa rośnie o płukanie i wymianę kolejnych elementów.

Jak sprawdzić kompresor klimatyzacji w nowszym aucie bez sprzęgła

Kompresor i sprężarka to w klimatyzacji samochodowej jedno i to samo urządzenie, a różnica w nazwie jest tylko językowa. Różnica, która naprawdę zmienia sposób sprawdzania, dotyczy konstrukcji. W nowszych autach coraz częściej pracuje sprężarka o zmiennej wydajności, która nie ma klasycznego sprzęgła załączającego. Kręci się razem z paskiem cały czas, a to, ile czynnika tłoczy, reguluje elektrozawór wkręcony w jej korpus.

Co to oznacza dla testów z tego poradnika?

• Test kliknięcia i test koła pasowego nic nie powiedzą. Brak kliknięcia nie oznacza awarii, bo w takiej sprężarce nie ma cyklowania.
• Test obrotów bywa mniej wyraźny, bo sprężarka nie dostaje nagłego obciążenia przy włączeniu A/C.
• Test przewodów zostaje najważniejszy. Zimny gruby przewód i gorący cienki to dowód, że kompresor realnie tłoczy czynnik.

Jeżeli sprężarka się obraca, a przewody są letnie i podobne w dotyku, najpierw wyklucza się niedobór czynnika, a dopiero potem zawór sterujący. Jego usterka objawia się podobnie jak brak gazu: układ chłodzi słabo albo wcale, mimo że mechanicznie wszystko się kręci.

Czy sprężarka klimatyzacji powinna chodzić cały czas

To pytanie pada często i odpowiedź zależy od typu sprężarki:

• Sprężarka o zmiennej wydajności obraca się zawsze, gdy pracuje silnik. To normalne. Przy wyłączonej klimatyzacji jej wydajność spada niemal do zera, choć mechanizm dalej się kręci.
• Sprężarka ze sprzęgłem pracuje cyklami: sprzęgło załącza ją i rozłącza. Jeśli sprzęgło jest załączone bez przerwy, także po wyłączeniu A/C, to objaw usterki, zwykle zawieszonego sprzęgła albo sterowania. Opisujemy go w haśle sprężarka nie wyłącza się.

Jak rozpoznać zatartą sprężarkę

Zatarcie kompresora to najdroższy scenariusz w klimatyzacji, dlatego warto znać jego objawy: głośna, metaliczna praca, pisk albo zerwanie paska, zablokowane koło pasowe i czasem swąd. Jego częstą przyczyną jest długotrwała praca na zbyt małej ilości czynnika, bo razem z czynnikiem krąży olej smarujący sprężarkę.

Samodzielnie możesz zauważyć objawy, ale nie potwierdzić diagnozy. Podobne dźwięki daje zużyte łożysko koła pasowego albo uszkodzone sprzęgło, a to znacznie tańsze naprawy. Jeśli podejrzewasz zatarcie, nie jeźdź z włączoną klimatyzacją i skieruj auto do warsztatu, który zajmuje się naprawą sprężarek.

Sprężarka nie działa? Winowajcą rzadko jest sprężarka

Teraz najważniejsza wiadomość tego poradnika. Jeżeli testy pokazały, że kompresor się nie załącza, bardzo często przyczyną jest zwykły niedobór czynnika. Układ ma strażnika: presostat, który przy zbyt niskim ciśnieniu blokuje sprężarkę, żeby nie zatarła się bez smarowania (olej krąży razem z czynnikiem). Auto po cichu gubiło gaz przez rok czy dwa, aż presostat powiedział „stop”. Sprężarka jest zdrowa, tylko wyłączona.

Dalsze pozycje listy to prozaiczne: bezpiecznik, przekaźnik, wtyczka przy sprężarce, uszkodzona cewka sprzęgła, a w nowszych autach elektrozawór sterujący, wart ułamek ceny kompresora. Pełną checklistę znajdziesz w haśle sprężarka nie załącza się.

Dlatego kolejność działań powinna być zawsze ta sama: najpierw pełny serwis z odzyskiem i zważeniem czynnika, który za jednym zamachem weryfikuje najczęstszą przyczynę i przywraca układowi warunki do pracy. U nas przy serwisie od razu widać, czy sprężarka po nabiciu podejmuje pracę i jak zachowują się ciśnienia; jeśli coś wygląda podejrzanie, mówimy wprost, co wskazują objawy, i kierujesz się do warsztatu z gotową wskazówką zamiast z hasłem „nie działa”. Sprężarek nie wymieniamy, więc, jak pisaliśmy ostatnio, nie mamy żadnego interesu w straszeniu Cię najdroższą naprawą.

Podsumowanie

• Sprężarka i kompresor to to samo urządzenie. Działanie sprawdzisz bez narzędzi: kliknięcie sprzęgła, reakcja obrotów, tarcza koła pasowego, temperatura przewodów i nietypowe dźwięki.
• Najbardziej miarodajny test to przewody: gruby zimny, cienki gorący. Działa także w nowszych sprężarkach bez sprzęgła.
• Sprężarka o zmiennej wydajności kręci się cały czas i to jest normalne; sprężarka ze sprzęgłem nie powinna być załączona bez przerwy.
• Brak pracy sprężarki często oznacza za mało czynnika, a nie awarię. Najpierw pełny serwis z ważeniem, potem ewentualna diagnoza w warsztacie.
• Metaliczne odgłosy to sygnał, żeby nie zwlekać, bo zatarcie rozsiewa opiłki po całym układzie.

Powiązane tematy: sprężarka nie załącza się, sprzęgło kompresora i zawór sterujący sprężarki w słowniku, a dla dociekliwych klimatyzacja chłodzi tylko z jednej strony.